آویشن چینی

به نام خداوند بخشاینده بخشایشگر

بیابان های اطراف اردکان بویژه مناطق منتهی به چک چک و هومین و خرانق یکی از منابع غنی گیاهان دارویی و پرخواص است که در سه ماه اول سال بسیاری از علاقه مندان و کسانی که در پی جمع اوری این گیاهان هستند را به این مناطق می کشاند. البته این گیاهان و بوته ها در جاهای خاص و به اصطلاح مناطقی دنج هستند که برخی از کسانی که خیلی درگیر این موضوعات هستند خیلی خوب این مواضع و مکان ها را می شناسند.گیاهان و دانه های گیاهی ای چون پونه یا پودونه ٬ زیره ٬ اویشن ٬ اسفند ٬ مکگ ٬ تخمه های شربتی از جمله این منابع غنی گیاهی و دارویی هستند.

امسال خوشبختانه با با بارش های خوبی که در منطقه شاهد بودیم وضع بیابان به شدت روبراه است و سبزی و نشاط آن طی چند سال گذشته بی سابقه بوده است.دسته های متعدد تیهو ها و یا به قول اردکانی ها تویی ها در بیابان همراه با پرواز و پرش زیبای کبک ها مناظر بدیعی بود که متاسفانه نتوانستم توسط دوربین شکار کنم.ولی انصافا امسال بیابان دیگرگونه شده و افسوس می خورم که چرا زودتر و در ماه های اولیه سال نیز نتوانستم سری به این بهشت زیبا بزنم.

و اما شرح گردش تفریحی امروز من با جلال احسان زاده( حوت).

با اینکه فصل اویشن چینی تقریبا رو به اتمام است و به قول معروف گل اویشن ها را قبلا دوستان گرفته بودند به همراه جلال عزیز که لطف نمود و مرا در این گردش همراهی کرد سری به رباط حوض پای سنگ زدیم. رباطی بازمانده از دوران صفوی با زیبایی و جذابیت خیره کننده و معماری اصیل این دوره که هنوز در جای جای بنای رباط و اب انبارهای اقماری مجموعه خودنمایی می کند.

بنای رباط بنایی است مستطیل شکل و دو ایوانی که از سه بخش ورودی ٬ میدانگاهی و بخش فضاهای سرپوشیده که با قوس های شاخ بزی اجرا شده ٬ تشکیل شده است.

سه آب انبار و دو فضای بوکنی در پیرامون این مجموعه خودنمایی می کند که هریک واجد ویژگی های معماری شاخصی می باشند.یکی از روندهای شاخص در اجرای این اب انبارها استفاده گسترده از لاشه سنگ خشکه چین و استفاده هنرمندانه از نی برای اجرای تاق و تویزه های مجموعه بود. متاسفانه سقف یکی از اب انبارها در گذشته فرو ریخته بوده ولی اجرای با اجر آن نیز که بعد ها انجام شده در خور توجه هست. چنین به نظر می رسد که ابتدا این اب انبارها را به شیوه دست کند و بوکنی در دل زمین حفر کرده اند و بعد روکشی از آنچه که به احتمال ساروج نام دارد استفاده شده است.یکی از ظرایف معماری در سقف اب انبارها شیوه اجرای قلوه سنگ است که در نهایت به دوایر متحد المرکزی تبدیل می شود که عامل قوام و ثبات سقف است. ارتفاعات منفرد روبروی این رباط که در اصل نقش مهمی در مکانیابی این مجموعه دارند منبعی نسبتا غنی از اویشن است که چند سال است برای تهیه اویشن سالیانه خود به این منطقه می روم. اویشن گیاه خاصی است که بیشتر در مسیر ابراهه ها و مسیل های فصلی و در کنج ها و گوشه های ارتفاعات می روید.به واقع گیاهی بهشتی و بابرکتی است و سرشار از خواص های متعدد که برای اعصاب و روان ادمی موثر است. البته تا انجا که من می دانم یا فکر می کنم این گیاه با نام کاکوتی در حوزه اذربایجان معروف است و یا شاید هم گونه ای دیگر باشد ولی من که عرق کاکوتی را خورده ام خیلی مزه اویشن داشت.

متاسفانه مثل بسیاری از رباط ها و کاروانسراهای دورافتاده این مجموعه نیز امروزه تبدیل به اغلی ثابت برای دامداران شده که در برخی مواقع در بخش هایی از بنا نیز دخل و تصرفاتی صورت داده اند.

بعد از اویشن چینی در اطراف رباط حوض پای سنگ به طرف چک چک به راه افتادیم تا در جوار این زیارتگاه کمی بیاساییم و چاشتی بخوریم. با سلیقه جلال سالاد الویه گرفتیم و به پیشنهاد او در زیر پل منتهی به زیارتگاه چک چک رفتیم. جلال پیشنهاد جالبی برای این محل داشت. دروازه بهشت . و واقعا هم چه نام با مسمایی در زیر سایه کهنه این پل واقعا نسیم و شمالی فرخ بخش می وزید که روح و جان ادمی را تلطیف می داد و البته به قول جلال بهشت هم قرار نیست دیگر باحال تر از این سایه بان خنک و دلگشا در دل کویر باشد. انطور که جلال می گفت این پل بعد از خرابی آن در سال های گذشته توسط یکی از پارسیان هند بازسازی شده و این بنده خدا در حدود یک سالی را در این منطقه بوده که به امور رسیدگی کندو الحق و الانصاف شیوه چیدمان پل هم جالب توجه بود و شیوه اجرای اجر کاری های آن به تکنیک نسبتا شگرف آن اشاره دارد و جالب تر اینکه هر بار که ماشینی از روی این پل رد می شد بدون اینکه کوچکترین سروصدایی ایجاد کند از بالای سر ما رد می شد. البته در محل بین من و جلال بحث های مبنایی برای چگونگی ترتیب اجرای تکنیک های متفاوت این پل در گرفت که در نوع خود جالب توجه بود.جلال می گفت امسال که بارندگی خوب بوده شاهد غلیان آب و راه افتادن ابشارهای زیبایی در این محل بوده و همشهریان بسیاری در هنگام بارش های زمستانی و بهاری سریع خود را به این محل می رساندند و شاهد تصاویر بدیعی بودند. البته از پوشش گیاهی بستر رودخانه عبوری از پل هم معلوم بود که وضع بارندگی خوب بوده است. بوته های مکگ موجود در این محل در نهایت باروری و شادابی بودند و البته این دانه های مغذی مانند زیتون ابتدا باید فراوری و بعد مصرف شوند وگرنه مزه انها مثل زهر مار می ماند.

بی تردید بیابان همچنان که دکتر کردوانی هم تاکید دارند از نعمت های بی بدیل خداوندی است و چه خوب می شد با اشنایی بیشتر با پوشش های گیاهی و منابع طبیعی غنی این منطقه ٬ استفاده موثر تری از امکانات ان می شد. به هر روی ماحصل اویشن چینی ما پر نمودن چند پاکت ساقه و برگ و گل اویشن بود که بخشی از آن را پودر می کنم و به صورت ادویه در می اورم که با ماست واقعا مطبوع است. گل ها را برای شلغمو لپو و سیخ های آن را نیز اگر دم کنی به چای سیلان می گوید زکی.

در پایان با سپاس از جلال عزیز که مرا همراهی کرد و کلی با هم خوش گذراندیم. جلال از جمله ادم های باحالی است که بودن با او غنیمت است. خداوند به او و خانواده اش مخصوصا محمد حسین عزیز توفیق دهاد.

و این هم گزارشی تصویری از بازدید من و جلال جون از رباط حوض پای سنگ و اویشن چینی و باقی قضایا

عکس ها از جلال جون عزیز

امسال به یمن بارش های مناسب وضعیت بیابان دیگرگونه است

نمای داخلی یکی از اب انبارهای رباط. با توجه به موجودیت پایه های طاق و تویزه و اجرای پاطاق ها با قلوه سنگ خشکه چین به هنر استاد کاران برجسته صفوی پی می بیرم. البته انصافا اجرای مجدد بخش های فروریخته با اجر نیز خود گونه ای هنرمندی است.

بخش های باقی مانده از سقف داخلی خزینه اب انبار. مهارت استاد کار در نحوه خشکه چین کردن قلوه سنگ ها که در نهایت یک فضای مدور و مستحکم را برای بار حمال سقف ایجاد کرده است.