آرامستان ها و بقاع تاریخی و نقش آنها در توسعه گردشگری

آرامستان ها و بقاع تاریخی و نقش آنها در توسعه گردشگری

آرامستان ها به عنوان میراثی ارزشمند از موضوع دنیای دیگر و مرگ همیشه از اهمیت و رازآلودگی خاصی در فرهنگ های  ملل جهان برخوردار بوده است. با اینهمه جوامع مختلف با موضوع مرگ بواسطه اعتقادات و باورهای خود به گونه های متفاوتی برخورد داشته اند. برخی چون مصریان این دنیای مرگ را جهان مغرب دانسته که حیات و زندگی با شیوه ای خاص خود در آن جریان دارد و بر این مبنا دست به سنت مومیائی زده اند و به طور کلی در مواجهه با مرگ افکار و نگرش های ملل جهان متنوع است.

در فرهنگ ایرانی – اسلامی موضوع مرگ و دنیای پس از حیات با معماری و هنرهای مربوط بدان وابستگی و پیوستگی عمیقی دارد و و بخش هائی از باشکوه ترین آثار معماری در تاریخ ایران مربوط به بقاع و قبور سلاطین، بزرگان، علمای مذهبی و افراد متنفذ و صاحب نفوذ است که امروزه به صورت گنجینه ای ارزشمند از تکنیک ها و ابداعات معماری اسلامی – ایرانی جلوه گر شده و اهمیت آن تا بدان حد است که در تقسیم بندی های ابنیه شاخص در معماری ایرانی، بقاع و قبور و معماری وابسته بدان به عنوان یک سبک مشخص با ویژگی های اختصاصی وارد شده است.

در خصوص موضوع آرامستان ها و نقش آن در توسعه گردشگری این نکات و موارد را می توان مورد توجه قرار داد:

1: با توجه به گستردگی و پیچیدگی صنعت گردشگری و وارد شدن آن به مجامع و محافل دانشگاهی، ارامستان ها و بقاع متبرکه با توجه به مرتبط بودن با معانی و مفاهیمی چون مرگ و زندگی دوباره در دنیائی دیگر می تواند برای طیفی از گردشگران که موضوعات معناگرایانه و معنوی را در دستور بازدید و پژوهش خود قرار داده اند به عنوان یک مقصد جذاب مورد توجه قرار گیرد.

2: آرامستان ها در واقع مکانی است برای دفن کالبد و جسد مادی افرادی که زمانی خود منشاء اثر بوده اند، از بالاترین درجه اجتماعی تا پائین ترین سطح اجتماعی، از خالق ابنیه و آثار تاریخی ارزشمند بگیر تا حکیمان، معماران، فلاسفه و حتی ظالمان تاریخی همگی روزی زنده بوده و حال در مکانی مشخص دفن شده اند. این مکان ابدی در فرهنگ ایرانی – اسلامی دارای احترام بوده و معمولا برای پاسداشت خدمات و ارزش های هریک از این طبقات اجتماعی دست به احداث مقابر باشکوهی زده اند که کمابیش در اکثر ارامستان های کشور موجود است.

3: شاید مهمترین وجه اهمیت ارامستان ها و مزارها در مواجهه با صنعت گردشگری، مکان هائی است که در ارتباط با برخی از نامداران ایرانی که در جهان مورد توجه هستند، باشد. کسانی چون حافظ، حکیم عمر خیام، فردوسی، سعدی و امثالهم. مکان دفن و مدفن این افراد بواسطه اینکه یاداور نگرش و طبع لطیف آنها و تاثیر ویژه ای که بر ادبیات و فلسفه جهان گذاشته اند، از دیرباز مکانی برای گردهمائی و تجمع گردشگران داخلی و خارجی از سرتاسر جهان شده است. حتی برخی از این ارامستان ها مانند مکان دفن حافظ در حافظیه شیراز و مدفن کورش در پاسارگاد هرساله در هنگام تحویل سال و آغاز سال جدید شمسی تبدیل به میعادگاهی برای طلب فیض و تحویل سالی همراه با دگرگونی قلب ها و جان ها می شود و این موضوع تبدیل به یک جاذبه گردشگری بسیار ارزشمندی شده که حتی بسیاری از گردشگران خارجی برای ثبت و ضبط آن به ایران سفر می کنند.

4: در سطحی بزرگتر و کلان تر می توان موضوع ارامستان ها و بقاع متبرکه را در راستای گردشگری مذهبی و آیینی مورد توجه قرار داد. وجود مضحع شریف امام هشتم شیعیان در مشهد مقدس و مجموعه ارامستان منتسب به ایشان از جمله شاخص ترین نمونه های این جنبه از گردشگری است که بواسطه ساخت و سازهای و تکمیل آن در ادوار مختلف تاریخی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

5: از جمله دیگر موضوعاتی که می توان در راستای مواجهه ارامستان ها و مکان های آرامگاهی با صنعت گردشگری مورد توجه قرار داد، نزدیک بودن فرهنگ گردشگران و علاقه مندان این آثار با فرهنگ ایرانی – اسلامی مردم ایران است و از این رو می توان با کمترین حساسیت اجتماعی به  توسعه و پیشرفت آنها اقدام نمود.  

نتیجه گیری:

صنعت گردشگری به عنوان یک مولفه اقتصادی مهم و تاثیر گذار در سطح جهان امروزه تبدیل به یک اهرم مهم در جهت پیشرفت و توسعه کمی و کیفی ملل مختلف جهان شده است. صنعت گردشگری در کنار فواید و سودمندی های اقتصادی آن می تواند مبلغی برای ارزش های تاریخی و فرهنگی ملل میزبان باشد و آن را تبدیل به یک همگرائی و اجماع میان همه ملل جهان کند. آرامستان ها و مقابر آرامگاهی به عنوان یکی از جنبه های معماری اسلامی در فرهنگ و تمدن ایران چه در قبل و چه در بعد از اسلام برجستگی و اهمیت ویژه ای داشته و تبدیل به یکی از سبک های معماری شده است. این آرامگاه ها و مجموعه های تدفینی عاملی در جهت تقدیس و ترفیع و قدردانی از نقش و جایگاه شخصیت ها و افرادی بنیان گذاشته شده که در طول حیات و زندگانی خود دست به اقدامات و خدمات مفیدی برای جامعه میزبان خود زده اند و یا تحت پوشش یک قدرت سیاسی و اجتماعی، جلوی تجاوزگری ها و زیاده خواهی های دشمنان یک ملت را گرفته اند. بی تردید نزدیک ترین ایده برای بحث در ارتباط و مواجهه ارامستان ها و صنعت گردشگری را باید در حوزه گردشگری مذهبی مورد توجه قرار داد و گل سرسبد آن مزار علی بن موسی الرضا در مشهد و مزار حضرت معصومه در قم و همچنین حرم شاه عبدالعظیم در ری و بسیاری دیگر از بقاع متبرکه دیگر است که در بخش های وسیعی از ایران پراکنده شده اند. 

گفتاوردها

«به نظر من در تاریخ ادبیات جهان تنها و تنها یک تغییر سرنوشت‌ساز اتفاق افتاده: عبور از ادبیات شفاهی به مکتوب. مدت‌های مدیدی ادبیات فقط در کلام بود؛ بعد به‌ناگاه بابلی‌ها و یونانی‌ها سر رسیدند و شروع به نوشتن کردند. بعد از آن، همه چیز تغییر کرد.» اسماعیل کاداره. نویسنده آلبانیایی تبار مقیم فرانسه