به نام خداوند بخشاینده بخشایشگر

چند وقت پیش مطلبی درباره ضرورت ثبت جهانی زیارتگاه پير سبز چك چك اردكان نوشتم و دلائل و ويژگي هاي مورد ادعايم را آوردم ولي متاسفانه موضوعي كه بدان پرداخته بودم تنها و تنها در آرشيو وبلاگ حاميان ميراث كهن و انجمن چارسوق و چند وبلاگ زرتشتي انعكاس داده شد و بعد هم براي ثبت در تاريخ به بايگاني اين وبلاگ ها رفت.

و اما در خصوص ايده اي كه دوستان حاميان و فرهنگدوستان شريف ابادي در ذهن دارند مي خواستم چند نكته اي بنويسم.

بافت تاريخي شريف اباد اردكان بر مبناي تقسيم بندي هاي رايج براي آثار فرهنگي در يونسكو در دسته دوم قرار مي گيرد يعني در اين آيتم: 

 بنا: مجموعه ای از بناهای مرتبط به لحاظ معماری و یا جایگاه، و یا بناهای مجزا
و از جهت دارا بودن شاخصه هاي برجسته و بي بديل در جهان مي تواند در زير گروه هاي ۳ و ۶ از شاخصه هاي ۶ گانه قرار گيرد

۳: گواهی بی همتا یا دست کم استثنایی بر یک سنت فرهنگی یا تمدن زنده یا از میان رفته باشد.
۶ _ به طرزی مستقیم یا ملموس مرتبط با رویدادها یا سنن زندگی افکار و عقاید یا آثار هنری یا ادبی واجد اهمیت والای جهانی باشد.

در مرحله بعد بايستي توجيهي قوي و منطقي براي اثبات دلايل اهميت اثر . بررسي موقعيت اثر در مقايسه با آثار مشابه آن و دلايل علمي و قابل اثبات در توجيه اصالت اثر از سوي پيشنهاد دهندگان آن ارائه و همراه با مستندات كامل باشد.اين دلايل و توجيهات علمي و مستند بايستي داراي اين فاكتورها باشد:

▪توصیف اثر:
۱ _ توصیف ظاهری اثر
۲ _ تاریخچه و تحولات تاریخی اثر
۳ _ آخرین تغییرات و وضعیت مرمتی اثر
۴ _ کارهایی که در زمینه حفظ و احیا اثر انجام شده
▪طرح مدیریتی اثر:
۱ _ مالکیت اثر با کدام سازمان یا ارگان است.
مشخصات کامل شامل نشانی، کد پستی، تلفن تماس، نمابر، آدرس پست الکترونیکی سازمان ذکر شود.
۲ _ وضعیت قانونی هر گونه دخل و تصرف، مرمت و نیز میزان گستردگی اماکن موجود در حریم اثر به چه صورت است. (اگر مالکیت اثر، عرصه و حریم و یا غیر دارای مشکل قانونی است ذکر شود)
۳ _ برای حفاظت از اثر چه تمهیداتی در نظر گرفته شده است.
۴ _ مدیریت و نظارت بر اجرای کلیه برنامه های فوق با چه سازمانی است.
۵ _ نشانی، کد پستی، تلفن تماس، نمابر، آدرس پست الکترونیکی سازمان متبوع و مسئولین مرتبط.
۶ _ کلیه برنامه هایی که در رابطه با امکانات گردشگری، مسایل حفاظتی، امور مرمتی و معرفی و شناساندن اثر انجام شده و یا در حال اجرا است.
۷ _ منابع مالی که هزینه های اجرای برنامه های مرمتی، امکانات گردشگری مسایل حفاظتی و معرفی و شناساندن اثر از آنجا تامین می شود.
برای مثال بودجه خاصی به صورت سالانه از سوی سازمان در رابطه با اثر فوق در نظر گرفته شده یا خیر و یا اگر از طرف سازمان ها و ارگان های دیگر داخلی یا خارجی بودجه هایی در رابطه با این اثر پرداخت می شود.
۸ _ تعداد و تخصص نیروهای انسانی که در رابطه با مسایل حفاظتی، مرمتی و پژوهشی به صورت دایم و یا موقت با اثر فوق در ارتباطند (تعداد و نوع تخصص)
۹ _ امکانات رفاهی که برای گردشگران موجود است و آمار بازدیدکنندگان (به صورت روزانه، ماهانه یا فصلی)
۱۰ _ برنامه های مصوبی که برای ایجاد و ارتقا امکانات گردشگری، مسایل امنیتی، امور حفاظتی و مرمتی، معرفی و شناساندن اثر به صورت کوتاه مدت ۱ ساله و بلند مدت ۴ ساله در رابطه با اثر فوق موجود است با ذکر میزان تخمین زده شده هزینه، نیروی انسانی و امکانات فنی مورد نیاز، همچنین این برنامه ها در چه مرحله اجرایی هستند.
۱۱ _ تعداد و تخصص کارکنان متخصص، فنی و حفاظتی مستقر در حوزه اثر (تعداد، درجه تحصیلی و نوع تخصص).
▪مشکلات موجود در رابطه با اثر:
۱ _ اثرات مخرب توسعه و پیشرفت تکنولوژی بر اثر فوق.
۲ _ اثرات مخرب محیطی نظیر آلودگی، شرایط جوی و نظایر آن.
۳ _ صدماتی که از زلزله، سیل و سایر بلایای طبیعی بر اثر وارد شده و تمهیداتی که برای مقابله با آن در نظر گرفته شده.
۴ _ مشکلاتی که گردشگران به وجود می آورند.
۵ _ سایر مشکلات
▪طرح حفاظتی و مرمتی اثر:
۱ _ شاخص هایی که برای تعیین وضعیت پابرجایی اثر صورت می گیرد.
۲ _ برای حفاظت و مرمت آثار چه برنامه هایی (بلند مدت و کوتاه مدت) در نظر گرفته شده است.
۳ _ اقداماتی که در رابطه با حفظ و مرمت اثر تاکنون انجام شده و میزان کارایی آنها.●مدارک مورد نیاز پرونده ثبت اثر:
۱ _ عکس (۳۶ قطعه عکس رنگی از کلیه زوایا و بخش های شاخص اثر، ترجیحا تعدادی عکس سیاه و سفید.)
۲ _ اسلاید (۲۴ عدد اسلاید رنگی)
۳ _ در صورت موجود بودن نمونه هایی از دفترچه راهنما، کاتالوگ، بروشور و یا سایر انتشاراتی که برای معرفی اثر صورت گرفته.
۴ _ پرونده الکترونیکی شامل متن کامل پرونده و طرح مدیریتی، کلیه اسلایدها، عکس ها و نقشه ها (Photoshop ۶.۰ , Word ۲۰۰۰)
۵ _ طرح مدیریتی اثر به صورت پیوست (کوتاه مدت ۱ ساله و بلند مدت ۴ ساله)
۶ _ فهرست کلیه منابع و ماخذی که در تهیه پرونده فوق به آن رجوع گردیده است.
۷ _ آدرس مکان هایی که مدارک و اسناد مربوط به اثر فوق در آنجا نگهداری می شود.
جمع بندی و ارایه پیشنهادات و راه حل هایی در رابطه با اثر فوق
امضاء فرد مسئول از طرف کشور پیشنهاد دهنده

با يك براورد ساده و تخميني مشاهده مي كنيم كه ما در صورت تحقق اين خواست و اراده كه البته به حق و موجه هم مي باشد راهي دراز در پيش داريم و البته استعداد ها و پتانسيل هاي فراوان و موجه و همچنين كمبودها و نقص هاي فراوان.شايد مهمترين موارد مثبت و قابل پيگيري و هم چنين موارد كمبود و نقص در اين هدف و ارمان را بتوان در يكي از سرخط هاي زير خلاصه كرد:

پتانسيل ها و استعداد هاي بافت تاريخي شريف اباد:

۱: بافتي زنده و پويا است و در حال حاضر محل روح زندگي در آن جاري است و بخش اعظمي از بافت تاريخي همچنان سرپا و نسبتا سالم است.

۲: از معدود مناطق كشور است كه جمع كثيري از هموطنان زرتشتي در آن زندگي مي كنند و به نسبت ساير مناطق زرتشتي نشين داراي تراكم جمعيتي زرتشتي نسبتا بالايي است.

۳: اين منطقه در نزديكي مهمترين زيارتگاه هاي زرتشتيان جهان مانند پير سبز چك چك و پير هريشت و ساير مكان هاي مقدس زرتشتيان است.

۴: مستند نگاري هاي اوليه و مطالعات بافت آن از سوي هيات كارشناسي ميراث فرهنگي كشور و با مديريت خانم دكتر شيباني در اوائل دهه ۸۰ به انجام رسيده و مدارك آن فكر مي كنم در اختيار حسين آقاي جمالي باشد.

و اما محدوديت ها و نقصان هاي موجود در روند ثتب جهاني بافت تاريخي شريف اباد اردكان:

۱: انجام ساخت و سازهاي جديد و ناهمسان با بافت تاريخي كه بعضا در داخل بافت هم به انجام رسيده است.محله شريف اباد بواسطه كمبود زمين و فضاهاي زيستي طي چند سال اخير به داخل بافت تاريخي پيشروي داشته است.

۲: عدم پشتيباني مالي و انساني اين طرح.به جرات مي توانم خدمت متوليان اين پروژه عرض كنم كه اداره كل ميراث فرهنگي استان يزد هيچ گونه كمك و حمايتي از اين اقدام و پيشنهاد نخواهد كرد.دلايل متعددي در اين زمينه وجود دارد كه مهمترين آن چالش هاي مالي و اقتصادي اين نهاد است.متاسفانه يا خوشبختانه استان يزد يك استان معماري محور است كه تقريبا در همه شهرهاي اين استان نمونه هاي مسابهي از بافت تاريخي شريف اباد را مي توان در آن پيدا كرد و اين حجم اثار و اين بودجه ناچيز و قطره چكاني براي شروع پروژه اي كه بايستي يك كارگروه دائم و انواع تخصص ها در ان حضور داشته باشند كمي ناهمگون و تقريبا غيرممكن است مگر اينكه متوليان و پيشنهاد دهندگان اين طرح دنبال بخش خصوصي و امكانات آنها بروند كه اين حرف ديگري است.

۳: مخالفت لايه هايي از جامعه فرهنگي و سياسيون با اين پرونده و پروژه است.به هر صورت اين حساسيت وجود دارد كه برخي از اين گروه هاي پيش گفته با استدالال هايي چون تبليغ زرتشتي گري و ضد اسلامي خواندن اين اقدام علم مخالفت برافرازند. نمونه عيني اين اقدام را در برداشتن تابلوي راهنماي مسير چك چك در ميدان شهداء سابق قبل از ايجاد زيرگذر شاهد بوديم كه به جاي ان تابلوي به طرف مصلي نصب شد در حالي كه محوطه مصلي اردكان در چند صد متري اين ميدان سابق بود.و يا چگونه مي توان تصور كرد كه با توجه به منظر بافت تاريخي شريف اباد اردكان ، بتوان در ساختار معماري امامزاده هاشم تغييري ايجاد كرد و يا ان را تعديل نمود.اينها موضوعات كمي نيست و به شدت حاشيه ساز و مساله برانگيز است.

۴: اينها را اضافه كنيد به تخريب ساختارهاي معماري جديد كه در پيرامون و داخل بافت تاريخي احداث شده اند.روي سخنم با دوستان شريف ابادي و بويژه مهندس رزم آور است. جناب مهندس به عنوان يك شريف ابادي آيا حاضريد در صورت نهايي شدن و عملياتي شدن پروژه اقدام به تخريب تكيه اعظم نماييد.شما بهتر از من مي دانيد كه نماينده يونسكو كه به محل براي بازديد حاضر مي شود مسلمان نيست و اگر هم باشد ضوابط كاري خود را دارد و در اولين گام و شروع پروژه خواستار تخريب و يا محدود سازي اين مجموعه است . ايا شما و ساير دست اندركاران پروژه به اين اقدام راضي مي شويد؟و يا حتي اگر هم توانستيد به هر لطايف الحيلي اين ايتم را بگذرانيد مي دانيد چه هزينه گزاف و فراواني را بايد براي خريد و تخريب خانه هاي مدرن و ناهمگون با بافت متحمل شويد؟

اينها و نمونه هاي ديگر از نقاط قوت و ضعف در خصوص اين پروژه است كه سعي كردم رك و راست و بدون رودربايستي خدمت دوستان عزيز عرض كنم.بي شك با آگاهي از اين نقاط قوت و ضعف مي توان با يك برنامه ريزي سنجيده ابتدا يك ارزيابي دقيقي از بايد ها و نبايد ها در دست داشت تا خداي ناكرده استعداد هاي مادي و معنوي موجود ضايع نشود.

 و اما راهكار پيشنهادي :

 به نظر من مطرح كردن بافت تاريخي شريف اباد براي ثبت در فهرست آثار جهاني يونسكو در اين مقطع امري محال و نشدني است و پيشنهاد مي كنم ابتدا پروسه ثبت بافت تاريخي شريف اباد در فهرست آثار ملي كشور دنبال شود تا لااقل ببش از اين منظر بافت تخريب نشود و در مرحله بعد بايستي دست به يك سري اقدامات مرمتي و باززنده سازي اصولي زد و با توجه به حس زيباي عزيزان شريف ابادي در پاسداشت ميراث گذشته اشان نبايستي معطل ميراث شد چرا كه بودجه و امكانات ميراث خيلي نمي تواند در اين راه چاره ساز باشد. مخصوصا در وضعيت فعلي كه مجموعه ميراث دست به تعديل گسترده نيروهاي خود زده است.

در پايان ذكر اين نكته ضروري است كه بافت تاريخي چيزي جز يك مشت خشت و بناي قديمي نيست و آنچه كه اين اثار را زنده نگه مي دارد توجه به ارزش فرهنگي و كاركردهاي فراوان اجتماعي است كه مي تواند يك جامعه را در مسير رو به رشد اينده كمك كند و اگر خواست عمومي براي حفظ اين اثار در بين مردم و جامعه وجود نداشته باشد مطمئن باشيد كه اين سرمايه گذاري هاي مادي و معنوي هم بي نتيجه خواهد بود.پس بهتر است در كنار مقوله هاي مرمتي و حفاظتي كمي هم سطح فرهنگ و چگونگي نگرش احاد جامعه را نسبت به اين مواريث گرانبها و غير قابل تجديد شني بالا ببريم. 

براي دريافت اطلاعات بيشتر مي توانيد به ادرس زير و ساير سايت هي وابسته به يونسكو مراجعه كنيد

vista.ir/article/216060